บ้านสันดินแดง

เป็นชุมชนเผ่าปกาเกอญอที่ยังคงมีวิถีชีวิตที่เรียบง่ายมีการพึ่งพาปัจจัยภายนอกน้อยมีประชากร 27 หลังคาเรือน ตั้งอยู่ในพื้นที่ป่าต้นนํ้าที่สมบูรณ์ใจกลางอุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์อยู่ในลุ่มนํ้าแม่ยะ-แม่ปอนซึ่งเป็นต้นนํ้าที่ไหลลงแม่นํ้าปิง ด้านอำเภอจอมทอง การสัญจรเป็นไปด้วยความลำบากเนื่องจากเป็นเส้นทางเดินเท้า รถยนต์สามารถเข้าได้เพียงช่วงฤดูแล้งเท่านั้น ชุมชนมีอาชีพหลักด้านเกษตรกรรม และมีแนวโน้มที่จะมีการขยายพื้นที่ทำกินเพื่อเพาะปลูกพืชเชิงเดี่ยว การดำเนินงานของมูลนิธิมุ่งไปสู่การสร้างความเข้มแข็งร่วมกับชุมชนเพื่อรองรับกระแสความเปลี่ยนแปลงที่จะเกิดขึ้นและส่งผลต่อป่าต้นนํ้าโดยการดำเนินงานด้านการอนุรักษ์ผืนป่าและการพัฒนาคุณภาพชีวิตดังนี้

การจัดตั้งกลุ่มอนุรักษ์ป่าต้นน้ำ

โดยการรวมกลุ่มได้ดำเนินการในรูปแบบคณะกรรมการหมู่บ้านเพื่อร่วมกำหนดกิจกรรมการอนุรักษ์และดูแลผืนป่า มีการจัดแบ่งพื้นที่การเรียนรู้ การประชาสัมพันธ์ กำหนดกฎระเบียบการดูแลควบคุมกันเอง โดยการนำเอาความรู้ดั้งเดิมของชุมชน และกฎจารีต ประเพณี มาผสมผสานกับการจัดการรูปแบบใหม่ที่เรียกกันว่า “ป่าชุมชน” ซึ่งได้ร่วมกันเป็นเครือข่ายกลุ่มอนุรักษ์บนพื้นที่สูงอำเภอจอมทอง มีสมาชิก 42 หย่อมบ้านชุมชน มีกฎระเบียบห้ามล่าสัตว์ป่าในอาณาเขตหมู่บ้าน เช่น เลียงผา หมูป่า เก้ง ลิง ไก่ป่า ชะนี อีเห็น ลิงลม เป็นต้น

การพัฒนาคุณภาพชีวิตพื้นฐานให้ชุมชนมีความเข้มแข็ง

มูลนิธิพบว่าการคมนาคมของชุมชนออกสู่ภายนอกเป็นไปโดยลำบาก ส่งผลต่อการเข้าถึงการรักษาพยาบาลและการขนส่ง จึงให้การสนับสนุนวัสดุอุปกรณ์เพื่อการซ่อมแซมถนนโดยให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมของชุมชนในการดำเนินงานเอง ในด้านอาชีพรายได้ของครัวเรือน ได้ส่งเสริมแนวทางการทำเกษตรแบบผสมผสาน และวนเกษตรที่จะช่วยให้มีอาหารสำหรับครัวเรือนตลอดปีและมีรายได้ตามสมควร นอกจากนี้ยังมีการรวมกลุ่มแม่บ้านในชุมชน สืบสานภูมิปัญญาด้านการทอผ้าเพื่อเป็นอาชีพเสริมรายได้อีกทางหนึ่งด้วยและด้วยความอุดมสมบูรณ์ของป่าต้นน้ำและความเข้มแข็งของกลุ่ม รวมถึงพื้นที่ตั้งของชุมชนอยู่ห่างไกล ดังนั้นการสนับสนุนโรงไฟฟ้าพลังงานนํ้าขนาดเล็กจึงเป็นการช่วยเสริมความมั่นคงทางด้านพลังงานให้กับชุมชน ซึ่งโครงการโรงไฟฟ้าพลังงานนํ้าแห่งนี้ เป็นความร่วมมือภายใต้ โครงการหนึ่งป่าต้นน้ำ หนึ่งต้นกำเนิดพลังงาน ระหว่างกลุ่มบริษัท ผลิตไฟฟ้า จำกัด (มหาชน) หรือเอ็กโก กรุ๊ป กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน (พพ.) กระทรวงพลังงาน และมูลนิธิไทยรักษ์ป่า โดยการดำเนินงานก่อสร้างได้คำนึงถึงการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมตลอดทั้งกระบวนการ รวมถึงการมีส่วนร่วมของชุมชนในการร่วมมือหาวัตถุดิบในการก่อสร้าง การมีส่วนร่วมกำหนดกฎกติกาการใช้ไฟฟ้า ภายใต้ความเป็นอยู่แบบพอเพียง

บ้านโป่งสะแยน

บ้านโป่งสะแยน มีประชากรทั้งหมด 39 หลังคาเรือน เป็นหมู่บ้านขนาดเล็กในเขตป่าสงวนแม่แจ่ม ตั้งอยู่ในหุบเขา โดยชุมชนล้อมรอบด้วยป่าไม้ที่มีความอุดมสมบูรณ์ ซึ่งเป็นประเภทป่าผสมระหว่างป่าเบญจพรรณ กับป่าดิบเขาเป็นส่วนใหญ่ มีลำห้วยหลายสายที่เป็นต้นกำเนิดของลำห้วยโป่งสะแยน มีนํ้าไหลตลอดทั้งปี ที่ไหลรวมสู่แม่นํ้าแม่รวม สภาพพื้นที่เป็นภูเขาสลับซับซ้อน

บ้านตีนผา

เป็นชุมชนชาวเขาเผ่าปกาเกอญอมีประชากรทั้งหมด 51 หลังคาเรือนตั้งอยู่ในพื้นที่ลุ่มนํ้าแม่อวม พื้นที่ป่าโดยรอบส่วนใหญ่เป็นป่าเบญจพรรณและป่าดิบเขา มีสภาพเป็นที่ลาดชันเชิงเขาด้านทิศตะวันตกติดกับป่าอนุรักษ์อุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ซึ่งเป็นป่าต้นนํ้าปิงที่ไหลลงด้านอำเภอแม่แจ่มและหมู่บ้านยังมีพื้นที่ที่ติดกับแนวสันเขากิ่วแม่ปานซึ่งเป็นที่อยู่แหล่งเดียวของกวางผาสัตว์ป่าสงวนใกล้สูญพันธุ์