หมู่บ้านไทยรักษ์ป่า เป็นโครงการเพื่อส่งเสริมหมู่บ้านที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ป่าต้นน้ำ ให้มีการพึ่งพาและใช้ประโยชน์จากป่าอย่างยั่งยืน ภายใต้หลักการสำคัญคือ “คนอยู่ได้ ป่าอยู่ได้” โดยบทบาทของมูลนิธิฯ ได้เข้าร่วมผลักดันและเสริมสร้างความเข้มแข็งกับชุมชน ให้เกิดการอนุรักษ์ป่าต้นน้ำอย่างต่อเนื่องและยั่งยืนโดยอาศัยภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็นสำคัญ

ในการดำเนินงาน มูลนิธิเริ่มต้นที่การศึกษาและทำความเข้าใจกับวิถีชีวิตของชุมชน โดยสำรวจปัจจัยสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินชีวิต ตลอดจนรูปแบบวิธีการ การใช้ประโยชน์จากป่า เพื่อนำไปสู่การประชุมทำความเข้าใจและผลักดันให้เกิดกลไกของชุมชนในการจัดทรัพยากรธรรมชาติของท้องถิ่นก่อให้เกิดกิจกรรมที่ช่วยลดการพึ่งพาปัจจัยภายนอกและนำปัจจัยภายในมาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุดและต่อเนื่อง พร้อมทั้งการสร้างเครือข่ายการทำงานของหมู่บ้านเพื่อการจัดการทรัพยากรอย่างเป็นระบบ

จากการสำรวจหมู่บ้านในพื้นที่อุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ พบว่าหลายหมู่บ้านที่อยู่อาศัยร่วมกับป่าได้อย่างสอดคล้องกลมกลืน แต่ในขณะเดียวกันด้วยความเจริญเติบโตของระบบเศรษฐกิจและสังคมปัจจุบัน ทำให้ความต้องการพืชผลการเกษตรมีมากขึ้น ส่งผลให้เกิดการบุกรุกพื้นที่ป่าเพื่อถือครองที่ดินและการทำเกษตรเชิงเดี่ยวที่มีการปลูกพืชชนิดเดียวเพื่อให้ได้ปริมาณมากตามความต้องการของตลาดมากขึ้น ซึ่งแนวทางนี้มีผลกระทบโดยตรงต่อความสมบูรณ์ของระบบนิเวศป่า ก่อให้เกิดการชะล้างพังทลายของดิน และเป็นสาเหตุสำคัญของการเกิดมลพิษจากสารเคมีตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ และที่สำคัญคือชุมชนเกษตรเชิงเดี่ยวจะกลายเป็นชุมชนที่ต้องพึ่งพาเมล็ดพันธุ์และสารเคมีรวมถึงมีวิถีชีวิตที่ขึ้นอยู่กับราคาพืชผลในท้องตลาดเป็นสำคัญ ดังนั้น ในการดำเนินงานพัฒนาหมู่บ้านไทยรักษ์ป่าให้มีแนวทางการทำงานสอดคล้องกับบริบทของชุมชนและคำนึงถึงการดูแลรักษาระบบนิเวศต้นน้ำ จึงพิจารณาแบ่งประเภทของหมู่บ้านเพื่อดำเนินงานเป็น 2 ลักษณะ ได้แก่

หมู่บ้านกันชนในพื้นที่เสี่ยง

ได้แก่ หมู่บ้านที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ต้นนํ้า ที่มีความเสี่ยงต่อการขยายพื้นที่ของเกษตรเชิงเดี่ยวสู่พื้นที่ป่าอนุรักษ์ โดยหมู่บ้านกันชนรอยต่อที่เข้าร่วมเป็นหมู่บ้านไทยรักษ์ป่า คือ บ้านตีนผา ตำบล ช่างเคิ่ง อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่

หมู่บ้านในพื้นที่ป่าอนุรักษ์

เป็นหมู่บ้านในพื้นที่ต้นนํ้าที่ยังคงเป็นพื้นที่อนุรักษ์มีความอุดมสมบูรณ์ของผืนป่าต้นนํ้าลำธารซึ่งหมู่บ้านในพื้นที่นี้ได้แก่ บ้านแม่ปอนใน (บ้านสันดินแดง) ตำบลบ้านหลวง อำเภอจอมทอง และบ้านโป่งสะแยน ตำบลบ้านแม่นาจร อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่

บ้านโป่งสะแยน

บ้านโป่งสะแยน มีประชากรทั้งหมด 39 หลังคาเรือน เป็นหมู่บ้านขนาดเล็กในเขตป่าสงวนแม่แจ่ม ตั้งอยู่ในหุบเขา โดยชุมชนล้อมรอบด้วยป่าไม้ที่มีความอุดมสมบูรณ์ ซึ่งเป็นประเภทป่าผสมระหว่างป่าเบญจพรรณ กับป่าดิบเขาเป็นส่วนใหญ่ มีลำห้วยหลายสายที่เป็นต้นกำเนิดของลำห้วยโป่งสะแยน มีนํ้าไหลตลอดทั้งปี ที่ไหลรวมสู่แม่นํ้าแม่รวม สภาพพื้นที่เป็นภูเขาสลับซับซ้อน

read more

บ้านสันดินแดง

เป็นชุมชนเผ่าปกาเกอญอที่ยังคงมีวิถีชีวิตที่เรียบง่ายมีการพึ่งพาปัจจัยภายนอกน้อยมีประชากร 27 หลังคาเรือน ตั้งอยู่ในพื้นที่ป่าต้นนํ้าที่สมบูรณ์ใจกลางอุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์อยู่ในลุ่มนํ้าแม่ยะ-แม่ปอนซึ่งเป็นต้นนํ้าที่ไหลลงแม่นํ้าปิง ด้านอำเภอจอมทอง การสัญจรเป็นไปด้วยความลำบากเนื่องจากเป็นเส้นทางเดินเท้า รถยนต์สามารถเข้าได้เพียงช่วงฤดูแล้งเท่านั้น ชุมชนมีอาชีพหลักด้านเกษตรกรรม

read more

บ้านตีนผา

เป็นชุมชนชาวเขาเผ่าปกาเกอญอมีประชากรทั้งหมด 51 หลังคาเรือนตั้งอยู่ในพื้นที่ลุ่มนํ้าแม่อวม พื้นที่ป่าโดยรอบส่วนใหญ่เป็นป่าเบญจพรรณและป่าดิบเขา มีสภาพเป็นที่ลาดชันเชิงเขาด้านทิศตะวันตกติดกับป่าอนุรักษ์อุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ซึ่งเป็นป่าต้นนํ้าปิงที่ไหลลงด้านอำเภอแม่แจ่มและหมู่บ้านยังมีพื้นที่ที่ติดกับแนวสันเขากิ่วแม่ปานซึ่งเป็นที่อยู่แหล่งเดียวของกวางผาสัตว์ป่าสงวนใกล้สูญพันธุ์

read more

โครงการเครือข่ายเยาวชนคนต้นน้า

หนึ่งป่าต้นน้า หนึ่งต้นกาเนิดพลังงาน

โครงการสร้างป่า สร้างรายได้